Claudia Winarjowa

Kamuški stawiznow Ralbičanskeje šule

Hdyž jako wučerka na Ralbičanskej šuli nastupich, mje w prěnim rjedźe šula, wučba w njej, šulske wobstejnosće a wobstejnosće a wosebje małe pohladnjenje do stawiznow Ralbičanskeje šule zajimowaše. Korjenje swojeje šule zeznać, za mnje cyłu  atmosferu pozběhny.

Šulskej twarjeni z. l. 1685 do 1845 do 1945

Wědźach, zo bě najstarša znata wjesna šula we Wólniku. Tam mjenujcy Hendrich z Duba w lěće 1437 wučerjej lětneje tři wozy drjewa ze swojeje hole za zwónkowsku słužbu připokaza. Chrósćanska šula nasta w samsnym času, snadź hišće prjedy, dokelž je Chrósćanska cyrkej w lěće 1225 prěni króć stawiznisce naspomjena, prěni wučer w lěće 1482. Stawizny Ralbičanskeho šulskeho twarjenja sahaja wróćo hač do lěta 1586. W lěće 1685 natwarichu w Ralbicach wosebitu drjewjanu šulu, w kotrež hač do lěta 1845 wučachu. Nowa, masiwnje z cyhelow natwarjena šula nasta w lěće 1885 wosrjedź wsy, kotraž so w druhej swětowej wójnje chětro wobškodźi. Dźensa wužiwa so twarjenje za technisku wučbu našeje srjedźneje šule.

Šulu z lěta 1685 kupi gmejna w lěće 1845. Wona słužeše jako wobydlenje za chudych. Tuta steješe tehdy w bliskosći noweje natwarjenje šule.

W lěće 1896 předa jón gmjena zaso za 1200,-hr. do Drježdźan. Tam so wona postaji na prěnjej sakskej ludowědnej wustajeńcy wudźěła so z njeje model, kiž steji w Budyskim muzeju.

 Ralbičanscy wučerjo wot lěta 1586

Mjena Ralbičanskich wučerjow sahaja wróćo do lěta 1586. Prěni po mjenje znaty rěkaše Bosćij Horbačk, šulmišter, sobustaw bratrowstwa swj. Bosćana w Chrósćicach. Nochcyła wšěch wučerjow hač do lěta 1945 naspomnić, ale jenož na někotrych, kiž moje zadźiwanje wubudźichu.

 Z lěta 1685 do 1734 wučeše tu Měrćin Wawrik, rodź. 1660 w Čechach, po nim jeho syn Kašpor Wawrik a to z lěta 1734 - 1739, nježenjenc, tak zo so wučerska swójba dale njewjedźeše.

 Dalša Ralbičanska wučerska generacija móže so jako stawizniska jónkrótnosć wobhladować. Jan Wencl Brojer, rodź. 1724 w Čechach, běše w lětach 1744 do 1764 dwaceći lět z wučerjom w Ralbicach. Wón zemrě 22.01.1764, štož měło być zapisane do cyrkwinskich knihow, kiž wjedźechu so z lět 1680 - 1742 (křćeńcy, wěrowanja). Jan Wencl Brojer je so do Ralbičanskich wučerskich stawiznow jako prawótc dwanaće serbskich wučerjow zapisał. Połdra sta lět su jeho synojo a wnuki w Ralbicach, Radworju, Wowtrowje, Kukowje a Budyšinje wučili. Jeho syn Handrij Brojer, rodź. 1752 w Ralbicach, běše tu jako "swěrny a wulcy zasłužbny wučer" w lětach 1774 do 1808 znaty. Wón běše nan třoch serbskich wčerjow. Jan Brojer skutkowaše we Wotrowje, Mikławš w Radworju a Jakub w Ralbicach.

 Wnuk Jana Wencla Brojera, Jakub Brojer, wučeše w Ralbicach z lěta 1808 - 1844. W starobje 63 lět zemrě, zawostaji mandźelsku, třoch synow a dźowku. Dwanaće po mjenje znaći wučerjo "Brojer" w třoch generacijach, kiž so hač do dźensnišeho njejsu dowuslědźili (na přikład Róženćanski wučer Maks Rječka - jeho prawowka je dźowka Mikławša Brojera, wučerja w Radworju była).

 Prěnja a druha generacija Brojerow njeměješe žanu móžnosć, sej na wyšej šuli (seminarje wučerstwa) wědu wučerjenja přiswojić. Hakle z w lěće 1817 załoženym ewangelskim seminarom w Budyšinje wotewri so wnukam Jana Wencl Brojera wučerski seminar. Prěni wukubłani wučerjo přewzachu po dźědźe a nanje wučerske zastojstwo. Dalši wuznamni wučerjo na Ralbičanskej šuli bčchu w lěće 1844 seminarist Jan Kochta, 1845 - 1889 Mikławš Hicka - wulki spěchowar narodneho wozrodźenja. Na jeho iniciatiwu připrawichu w Delanach dwurěčne pućniki. W lěće 1845 natwarjena šula wukonješe swoju słužbu tež hišće po druhej swětowej wójnje.

1932 wučeštaj w njej dwaj wučerjej w dwěmaj rjadownjomaj. W tym času běchu w Delanach a wokolinje wjele małych šulow: w Šunowje, Konjecach, Róžeńće, Dobrošicach, Worklecach, Wotrowje, Baćonju atd. Hakle po druhej swětowej wójnje so wjele z nich zlikwidowachu a k centralnym šulam přirjadowachu. Hdyž so w lěće 1968 zjednoćichu Ralbicy z Konjecami, nastachu dźesać serbskich A-rjadownjow. Na šuli wučachu wosom serbskich wučerjow, jedyn němski a štyri serbske wučerki. Mjez nimi skutkowaše Marja Bjeńšowa ze Šunowa 20 lět w serbskej narodnej drasće.