Michał Wałda

Jenička serbska UNESCO-projektna šula na swěće

Hižo z lěta 1984 liči naša šula jako UNESCO-projektna šula. (UNESCO: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization). Tehdom  w času socializma so zakładne ideje woneje organizacije mało we wšědnym šulskim žiwjenju zjewichu. Wosebje žadanje za politiskej tolerancu njekryješe so ze systemom Němskeje Demokratiskeje Republiki, kaž so wuchodny dźěl Němskeje mjenowaše.

16. nowembra 1945 podpisachu w Londonje zastupjerjo z 37 krajow wustawki UNESCO. Hłowne směrnicy běchu wottwar njepřećelskich wobrazow a pozitiwny pohlad na měr mjez ludami w powójnskim času. Dźensa koncentruje so organizacija wo kulturelne dorozumjenje mjez ludami, ale tež wo spěchowanje zhromadneho dźěła ludow na polu kubłanja a wědomosće. Wosebje we wustawkach zapisana česćownosć čłowjeskich prawow a zakładneje čłowjeskeje swobody  bjez wuwzaća  na rasu, splah, rěč abo wěrywuznaća wšitkim dźensa 190 přisłušnym krajam dodźežeć lochko njepadnje. Tak staj samo USA w lěće 1983 a Wulka Britaniska 1985 z organizacije wustupiłoj. 1997 wróćeše so Britaniska a hakle 2003 tež USA do UNESCO.

Nam w wšědnym šulkim dnju wosebje zaměry UNESCO na kubłanskim polu tyja. Kubłanje widźi so jako zakładny kluč za zwoprawdźenje dalšich socialnych, hospodarskich a kulturnych prawow. Po trochowanju mamy tuchwilu někak 862 milionow analfabetow na swěće. Tući su wosebje w krajach třećeho swěta žiwi.

Konfrontowani smy pak tež z wědomostnej dźěłowosću UNESCO. Přirodoškit ze swojim zakładnym zaměrom starostliweho wobhospodarjenja wšitkich žórłow  swěta tež na našej šuli we wučbje kaž tež w kružku ekologije praktikujemy. Wot UNESCO wupisane biosferowe rezerwaty namakamy tež w našej domiznje. A kak zamóže čłowjek starostliwje z přirodu žiwy być, pokaza nam wjeska Łazk ze swojim šitknym pasmom Łazkowskeho lěsa.

Kóžde druhe lěto wobdźělimy so jako šula na wot UNESCO wupisanych wulkoprojektach. Loni bě to projekt „Woda je žiwjenje“. Přichodny projekt přihotujemy kaž přeco zhromadnje z 15 UNESCO-projektnymi šulemi Sakskeje. Mjez nimi smy jenička serbska šula, a tak směmy hordźe twjerdźić, zo smy jenička serbska UNESCO-projektna šula na swěće.  Kóžde lěto organizuje jedna z 15 sakskich šulow tak mjenowany UNESCO-camp. 1998 běše wony camp w Ralbicach. Lětsa budźe camp w Grüna njedaloko Kamjenic ( Chemnitz ).

Za wotběh a wobsah projektnych dnjow campa je hosćićelska šula zamołwita. Je pak z wašnjom, zo so šula sama předstaja a zo so wobdźělnikam campa ekologiske, hospodarske, kulturne a turistiske zaběry poskićeja.

Wšitko to tež płaći pjenjezy. Za wurunanje wudawkow płaća sobustawske kraje přinoški. Němska sama płaćeše 2004/2005 přinoški we wysokosći wot 53 milionow US-Dollarow. To su někak 8,6 % dochodow UNESCO. Chude kraje kaž Somalia płaća jenož 0,001 % dochodow. Tak so wudawki relatiwnje sprawnje mjez  bohatymi a chudymi sobustawami rjaduja.

Na našej šuli steji UNESCO-dźěło na třoch stołpach. To je směr přećelskich stykow do Pósleje a Čěskeje Republiki. Wosebje kóždolětna wuměna ze šulerjemi z Mělnika so hižo dlěje hač 25 lět pěstoni. Druhi směr je ekologiske a přirodoškitne wusměrjenje wučby a zwonkašulskich zaběrow. Tam mamy dołholětne nazhonjenja z našim eko-kružkom. Naša wot kružka hladana šulska zahroda je dopokaz dźěławosće. Dalši a za nas hłowny směr skutkowanja je pěstowanje serbskeje rěče a kultury. Jónkrótnosć  našeje rěče a kultury spytamy we wšědnym dnju wuchować. Tohodla je na našej šuli wobchadna rěč serbšćina.

Ze wšěm skutkowanjom jako UNESCO-projektna šula a jako serbska šula dodźeržimy zakładne UNESCO-směrnicy. Dóstanjemy z tym sylnu moralisku ale zdźěla tež ekonomisku podpěru woneje wulkeje organizacije. Tu w Sakskej je nam podpěra druhich UNESCO-projektnych šulow wěsta. Nimale nam zawidźa, kak možemy z jedneje rěče do druheje skakać bjez toho, zo wobej zaměšamy. A naše móžnosće so z čěskimi a pólskimi susodami dorozumić, bychu tež měć chcyli. Nam je to wšitko samozrozumliwe ale druhdy dyrbjeli sami sylnišu česćownosć před našej kulturu pokazać.